Anatomy

Anatomy · 5.2

上肢:肩と腋窩

Upper limb — Shoulder & axilla

応用トピック
神経根症候群(頸腕痛・腰坐骨神経痛)腕神経叢損傷症候群乳癌の外科治療と薬物療法肩甲帯の軟部組織・骨・関節損傷上腕骨近位端骨折・骨幹部骨折の治療

🧠 肩は「可動性を最大化した関節」、腋窩は「上肢へ入る神経血管の通路」である。 、腋窩の境界と内容をまとめて読む。

肩帯の骨

を中心に構成され、を作る。

重要部位
、菱形靭帯線
、関節窩、上/下角、内側/外側縁
頭、解剖頸、

と後上腕回旋動脈が近く、骨折で障害されやすい。

肩帯の関節

関節 分類 ポイント
滑膜性 上肢帯と体幹をつなぐ唯一の
滑膜性 外側端の連結
滑膜性 可動域が広いがしやすい
機能的関節 が胸壁上をする

は関節窩が浅く、、靭帯、腱により補強される。

回旋筋腱板

は、を包む4筋の腱性構造である。頭を関節窩へ引きつけ、を安定化する。

付着 作用 神経
上面 外転開始
中面
下面
上/

💡 SITSで覚える。 , , , 。腱板損傷はが高頻度。

腋窩の境界

腋窩は、頸部から上肢へ向かう神経血管が通る四角錐状の空間である。

構造
、第1肋骨、上縁に囲まれる入口
皮膚・・腋窩筋膜
後壁
胸壁、
周囲

腋窩の内容

内容 ポイント
上肢の運動・感覚神経の
第1肋骨外側縁から下縁まで
上肢からの静脈還流
上肢・乳房・胸壁のリンパ
脂肪組織 神経血管を包む

を基準に3部に分ける。第1部はの内側、第2部は後方、第3部は外側にある。各部から出る枝は次のとおりである。

flowchart TD
  A["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='axillary artery'>腋窩動脈</span><br>第1肋骨外側縁から起始"]
  A ---|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis minor'>小胸筋</span>内側"| P1["第1部"]
  P1 -->|"上胸動脈"| T1["第1・2肋間"]
  P1 ---|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis minor'>小胸筋</span>後方"| P2["第2部"]
  P2 -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='thoracoacromial artery'>胸肩峰動脈</span>"| T2["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis major'>大胸筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='deltoid muscle'>三角筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='acromion'>肩峰</span>"]
  P2 -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral thoracic artery'>外側胸動脈</span>"| T3["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='serratus anterior'>前鋸筋</span>・乳房<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral side'>外側部</span>"]
  P2 ---|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis minor'>小胸筋</span>外側"| P3["第3部"]
  P3 -->|"前上腕回旋動脈"| T4["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='Humerus'>上腕骨</span>頭前面"]
  P3 -->|"後上腕回旋動脈"| T5["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='deltoid muscle'>三角筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='glenohumeral joint'>肩関節</span>後面<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='axillary nerve'>腋窩神経</span>と伴走"]
  P3 ---|"肩甲下動脈(第3部で最大の枝)"| SUB["肩甲下縁ですぐ2枝に分かれる"]
  SUB -->|"肩甲回旋動脈"| T6["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='scapula'>肩甲骨</span>背面<br>肩甲<span class='jp-term jp-term-diagram' title='arterial anastomosis'>動脈吻合</span>を形成"]
  SUB -->|"胸背動脈"| T7["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='latissimus dorsi'>広背筋</span>"]

肩甲回旋動脈は背面で頸横動脈下行枝と吻合し(肩甲)、近位が閉塞した際のになる。

腕神経叢

はC5〜T1から形成され、根・幹・部・束・枝へ配列される。束は第2部との位置関係でと呼ばれる。まず根から束までの骨格を追う。

flowchart TD
  R["C5〜T1<span class='jp-term jp-term-diagram' title='ventral ramus'>前枝</span>"]
  R -->|"背側肩甲神経(C5)"| N1["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='rhomboid muscle'>菱形筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='levator scapulae'>肩甲挙筋</span>"]
  R -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='long thoracic nerve'>長胸神経</span>(C5-C7)"| N2["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='serratus anterior'>前鋸筋</span>"]
  R ---|"C5+C6"| ST["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='superior trunk'>上幹</span>"]
  R ---|"C7単独"| MT["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='middle trunk'>中幹</span>"]
  R ---|"C8+T1"| IT["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='inferior trunk'>下幹</span>"]
  ST -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='suprascapular nerve'>肩甲上神経</span>"| N3["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='supraspinatus'>棘上筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='infraspinatus'>棘下筋</span>"]
  ST -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='nerve to subclavius'>鎖骨下筋神経</span>"| N4["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='subclavius'>鎖骨下筋</span>"]
  ST ---|"前分岐"| LC["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral cord (brachial plexus)'>外側束</span>"]
  ST ---|"後分岐"| PC["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='posterior cord (brachial plexus)'>後束</span>"]
  MT ---|"前分岐"| LC
  MT ---|"後分岐"| PC
  IT ---|"前分岐"| MC["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='medial cord (brachial plexus)'>内側束</span>"]
  IT ---|"後分岐"| PC

各束は第2部の周囲でさらに枝を出す。

終枝は上肢へ下る5本で、束との対応がそのまま麻痺の分布になる。 だけがの両方から根を受ける——腋窩での圧迫が に出やすい理由である。

flowchart TD
  LC["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral cord (brachial plexus)'>外側束</span>"]
  MC["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='medial cord (brachial plexus)'>内側束</span>"]
  PC["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='posterior cord (brachial plexus)'>後束</span>"]
  LC -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='musculocutaneous nerve'>筋皮神経</span>"| MCN["上腕<span class='jp-term jp-term-diagram' title='anterior compartment'>前区画</span>"]
  LC --- MED["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='median nerve'>正中神経</span><br>外側根+内側根"]
  MC --- MED
  MC -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='ulnar nerve'>尺骨神経</span>"| ULN["前腕<span class='jp-term jp-term-diagram' title='ulnar (side)'>尺側</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='intrinsic muscles of hand'>手内筋</span>"]
  PC -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='axillary nerve'>腋窩神経</span>"| AXN["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='deltoid muscle'>三角筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='teres minor'>小円筋</span>"]
  PC -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='radial nerve'>橈骨神経</span>"| RAD["上腕・前腕<span class='jp-term jp-term-diagram' title='posterior compartment'>後区画</span>"]

側枝と胸壁に留まる枝で、上肢のとしては出ない。

flowchart TD
  LC2["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral cord (brachial plexus)'>外側束</span>"]
  MC2["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='medial cord (brachial plexus)'>内側束</span>"]
  PC2["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='posterior cord (brachial plexus)'>後束</span>"]
  LC2 -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral pectoral nerve'>外側胸筋神経</span>"| L1["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis major'>大胸筋</span>(<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lateral side'>外側部</span>)"]
  MC2 -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='medial pectoral nerve'>内側胸筋神経</span>"| M1["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis major'>大胸筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='pectoralis minor'>小胸筋</span>"]
  MC2 -->|"内側上腕皮神経"| M2["内側前腕皮神経<br>上腕・前腕内側の皮膚"]
  PC2 -->|"上・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='lower subscapular nerve'>下肩甲下神経</span>"| R1["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='subscapularis'>肩甲下筋</span>・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='teres major'>大円筋</span>"]
  PC2 -->|"<span class='jp-term jp-term-diagram' title='thoracodorsal nerve'>胸背神経</span>"| R2["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='latissimus dorsi'>広背筋</span>"]

終枝の主な支配は表のとおりである。

終枝 主な支配
上腕
上腕・前腕
前腕屈筋群の多く、の一部
前腕屈筋、の多く

まとめ

  • は可動域が広いで、が安定化する。
  • は上肢帯と体幹の唯一のである。
  • 腋窩は上肢へ向かう・腋窩血管・リンパ節の通路である。
  • を基準に3部へ分ける。
  • の束はとの位置関係でされる。