Pharmacology

Pharmacology · A11

オピオイド

A11: Opioids

前提:病態
Core5:受容体理論:作動薬・部分作動薬・拮抗薬・逆作動薬Core10:耐性・タキフィラキシー・依存Core48:解毒薬:定義と例Core52:薬剤性有害反応:セロトニン症候群Core66:薬剤性有害反応:便秘・下痢・嘔吐
応用トピック
術後呼吸不全麻酔科学V:オピオイドと筋弛緩薬乱用薬物と薬物関連死薬物中毒―ジギタリス・オピオイド・ベンゾジアゼピン・パラセタモール妊娠中の医薬品・嗜好品・違法薬物使用
薬剤
オキシコドンコデインジヒドロコデインジフェノキシレートスフェンタニルタペンタドールトラマドールナルデメディンナルブフィンナロキソンヒドロモルホンフェンタニルブプレノルフィンペチジンメタドンメチルナルトレキソンモルヒネレミフェンタニルロペラミド
疾患
セロトニン症候群
症状
呼吸抑制縮瞳

💡 覚え方:オピオイドの分類

🧠 共通作用は 作動 → 鎮痛・呼吸抑制・・便秘。まず 受容体への作用様式(完全作動 / 部分・混合 / 拮抗) で分け、・用途(強 / 系 / 弱) で枝分け。 語尾ヒント → -fentanil=高力価・術中-codeine=弱・鎮咳末梢拮抗は -naltrexone/-medin=便秘治療

1️⃣ 完全μ作動薬

系(合成・高力価・術中)

  • — 強力合成μ作動|適応:重度痛・(がん)
  • 最高力価のμ作動|適応:術中/
  • μ作動()|適応:・人工呼吸中の鎮痛/鎮静

  • — 弱作動、CYP2D6でモルヒネに代謝|適応:軽中等度痛・鎮咳・止瀉
  • 誘導体|適応:中等度痛・鎮咳
  • — 弱μ作動 + セロトニン/ノルアドレナリン|適応:中等度痛
  • — μ作動 + ノルアドレナリン|適応:中等度~重度痛(を含む)

2️⃣ 部分作動/混合作動・拮抗薬

呼吸抑制に があるのが特徴。

  • 部分μ作動+κ拮抗|適応:中等度~重度痛・(しばしば併用)
  • κ作動+μ拮抗|適応:中等度~重度痛

3️⃣ 拮抗薬

■ 中枢性(全身)

■ 末梢性(、鎮痛を温存)

  • — 末梢μ拮抗(BBBを通らず)|適応:
  • — 末梢μ拮抗|適応:

4️⃣ 止瀉薬(腸管限局のμ作動)

  • — 腸管の末梢μ作動、BBBを通らず(鎮痛なし)|適応:急性/
  • — 腸管μ作動(併用)|適応:下痢

高頻度ポイント呼吸抑制・・便秘が過量の解毒///・痙攣に注意はBBBを通らず鎮痛なし

🔁 1枚図でまとめ

flowchart TD
  R["A11: オピオイド<br>(共通:μ作動→鎮痛・呼吸抑制・<span class='jp-term jp-term-diagram' title='miosis'>縮瞳</span>・便秘)"]
  R --> Full["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='full mu agonist'>完全μ作動薬</span>"]
  R --> Part["部分/混合(<span class='jp-term jp-term-diagram' title='ceiling effect'>天井効果</span>)<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='buprenorphine'>ブプレノルフィン</span>(部分μ+κ拮抗)<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='nalbuphine'>ナルブフィン</span>(κ作動+μ拮抗)"]
  R --> Ant["拮抗薬"]
  R --> Gut["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='antidiarrheal'>止瀉薬</span>(腸管限局)<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='loperamide'>ロペラミド</span> / <span class='jp-term jp-term-diagram' title='diphenoxylate'>ジフェノキシレート</span>"]
  Full --> Strong["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='strong opioids'>強オピオイド</span><br>モルヒネ / ヒドモルホン<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='oxycodone'>オキシコドン</span> / <span class='jp-term jp-term-diagram' title='methadone'>メタドン</span><br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='pethidine'>メペリジン</span>"]
  Full --> Fent["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='fentanyl'>フェンタニル</span>系(術中・高力価)<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='fentanyl'>フェンタニル</span> / <span class='jp-term jp-term-diagram' title='sufentanil'>スフェンタニル</span>(最強)<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='remifentanil'>レミフェンタニル</span>(<span class='jp-term jp-term-diagram' title='ultra-short-acting'>超短時間</span>)"]
  Full --> Weak["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='weak opioids'>弱オピオイド</span><br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='codeine'>コデイン</span> / <span class='jp-term jp-term-diagram' title='dihydrocodeine'>ジヒドロコデイン</span>(鎮咳)<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='tramadol'>トラマドール</span> / <span class='jp-term jp-term-diagram' title='tapentadol'>タペンタドール</span>(+<span class='jp-term jp-term-diagram' title='monoamine'>モノアミン</span>)"]
  Ant --> Cen["中枢性<br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='naloxone'>ナロキソン</span>(過量逆転)"]
  Ant --> Per["<span class='jp-term jp-term-diagram' title='OIC'>末梢性</span><br><span class='jp-term jp-term-diagram' title='methyl-naltrexone'>メチルナルトレキソン</span> / <span class='jp-term jp-term-diagram' title='naldemedin'>ナルデメジン</span>"]

📋 まとめ表

薬剤 分類 受容体作用 適応・特徴
モルヒネ 完全μ作動 重度痛・肺水腫・緩和
ヒドモルホン 強力μ作動 中~重度痛
完全μ作動 中~重度痛
長μ作動+NMDA拮抗 依存治療・(QT延長)
(= μ作動 (痙攣注意)
強力合成μ作動 重度痛・術中・
最高力価μ作動 術中/
μ作動
弱μ作動(CYP2D6→モルヒネ) 軽中痛・鎮咳・止瀉
μ作動 中等度痛・鎮咳
弱μ+SNRI 中等度痛(に注意)
μ+NRI 中~重度痛(
部分/混合 部分μ作動+κ拮抗 中~重度痛・依存治療(
部分/混合 κ作動+μ拮抗 中~重度痛(
拮抗薬(中枢) μ拮抗 オピオイド過量の逆転
拮抗薬(末梢) 末梢μ拮抗(非 BBB)
拮抗薬(末梢) 末梢μ拮抗
腸管末梢μ作動(非 BBB) 急性/
腸管μ作動 下痢(併用)